anafilaksja pomoc

Baza wiedzy

SOS na wypadek anafilaksji

Katar, wysypka na skórze, dolegliwości ze strony układu pokarmowego - to typowe objawy alergii. Jednak osoby z nadwrażliwym układem odpornościowym są narażone na znacznie poważniejsze zagrożenia. Należy do nich wstrząs anafilaktyczny, który rocznie dosięga już od 1-3 % społeczeństwa. W ostatnich latach ilość takich reakcji wyraźnie wzrosła. Co obowiązkowo muszą wiedzieć o nim alergicy i ich bliscy - radzi dr n. med. Zygmunt Nowacki, alergolog, wykładowca Polskiego Towarzystwa Zwalczania Chorób Alergicznych.

 

Anafi… co?   

Pojęcie anafilaksji obejmuje wszystkie ciężkie, ogólnoustrojowe objawy nadwrażliwości alergicznej. Nie są do końca znane mechanizmy immunologiczne reakcji anafilaktycznej. Mogą mieć one podłoże alergiczne (mechanizm IgE zależny), ale także nie alergiczne. Panuje przekonanie, że u dzieci i młodzieży najczęściej do wstrząsu anafilaktycznego dochodzi na skutek kontaktu z alergenem pokarmowym, natomiast u ludzi starszych - pod wpływem leków lub jadu owadów. - W ostatnich latach ilość przypadków anafilaksji wyraźnie wzrosła. W 2000 roku w USA odnotowano ok. 30 tysięcy hospitalizacji z powodu reakcji anafilaktycznych spowodowanych pokarmami, z czego 200 zakończyło się zgonem. W ponad 80% przyczyną były orzeszki ziemne – podsumowuje alergolog, dr n. med. Zygmunt Nowacki.

 

Skąd ten problem?

Najczęściej do wstrząsu anafilaktycznego dochodzi po takich pokarmach jak: orzeszki ziemne, ryby, owoce morza, seler, jaja kurze, mleko, pszenica. Częstą jego przyczyną może być też jad owadów błonkoskrzydłych (pszczoła, osa, trzmiel) lub zastosowanie niektórych leków (np. przeciwbólowych). - U młodzieży i osób dorosłych reakcja anafilaktyczna może też mieć związek z dużym wysiłkiem fizycznym. Wstrząs ma wówczas podłoże w zjedzonym pokarmie, jednak jest on wyzwalany poprzez aktywność ruchową po upływie ok. 2-4 godzin od spożycia alergenu. Takie przypadki zdarzają się często wśród kobiet w młodym wieku, a ich najczęstszą przyczyną jest białko zawarte w pszenicy (omega-5-gliadyna), ale także inne pokarmy, jak owoce morza czy seler – zwraca uwagę lekarz.

 

Diagnostyka to podstawa

Kluczem do walki z anafilaksją jest ustalenie, jaka substancja nas uczula. Taka wiedza pomoże nam zmniejszyć ryzyko ataku. W tym celu niezbędne jest przeprowadzenie badań lekarskich. - Podstawowym celem diagnostyki alergologicznej jest stwierdzenie, jaki czynnik (alergen) jest przyczyną występujących dolegliwości, czyli czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy substancją uczulającą a reakcją anafilaktyczną. W skład narzędzi diagnostycznych, którymi dysponuje lekarz prowadzący diagnostykę, wchodzą: wywiad lekarski, dzienniczek dietetyczny prowadzony przez pacjentów lub ich rodziny, badanie lekarskie, testy alergologiczne oraz - w wyjątkowych sytuacjach klinicznych - tzw. próby prowokacyjne – komentuje dr n. med. Zygmunt Nowacki.

 

Profilaktyka zamiast ryzyka  

Osoby, które poddały się diagnostyce lub doświadczyły już w swoim życiu wstrząsu anafilaktycznego powinny zachować szczególną ostrożność. Najlepszym rozwiązaniem jest dla nich profilaktyka, opierająca się na unikaniu kontaktu z czynnikiem uczulającym. - Ważnym elementem leczenia jest rozwinięcie u pacjenta i jego rodziny nawyku czytania informacji umieszczanych na opakowaniach środków spożywczych oraz przygotowywanie posiłków ze świeżych produktów. W sytuacjach wątpliwych (np. posiłek w restauracji) należy wykonać próbę ekspozycji śluzówki jamy ustnej przed spożyciem potrawy o nieznanym składzie. Jeżeli kilkuminutowy kontakt żutego pokarmu ze śluzówką wyzwoli uczucie świądu, pokarmu nie wolno połknąć, a jamę ustną należy starannie wypłukać – radzi lekarz. Uczuleni na jad owadów powinni natomiast zrezygnować z wypraw do lasów i ogrodów oraz z przyciągających insekty perfumowanych kosmetyków czy jaskrawych kolorów ubrań. - Bez względu na rodzaj uczulającego alergenu zaleca się noszenie przy sobie emblematów (Medic Alert SOS), informujących o chorobie i konieczności natychmiastowego podania adrenaliny (epinefryny) – dodaje specjalista.

 

„Choroba z adrenaliną”    

Strategia unikania alergenu jest bardzo pomocna, ale nie zawsze skuteczna. Czasem mimo ostrożności nie uda nam się przed nim uchronić. Dlatego alergicy z zagrożeniem anafilaksji powinni zawsze mieć przy sobie dwa automatyczne wstrzykiwacze z epinefryną (adrenaliną).1  – Substancja ta odgrywa decydującą rolę w walce z anafilaksją. Podanie adrenaliny (epinefryny) powoduje m.in.: wzrost ciśnienia krwi, rozszerzenie oskrzeli oraz podwyższenie poziomu glukozy (cukru) we krwi. Adrenalina jest lekiem pierwszego rzutu w leczeniu wstrząsu anafilaktycznego niezależnie mechanizmu, który go wywołał – dodaje alergolog. Bardzo istotne jest regularne sprawdzanie daty ważności środka i jego ewentualna wymiana. Należy też pamiętać, że każdy automatyczny wstrzykiwacz z epinefryną (adrenaliną) podlega jednorazowemu użyciu. Jeśli nastąpi wstrząs, adrenalinę (epinefrynę) należy wstrzyknąć w udo. Automatyczny wstrzykiwacz został specjalnie zaprojektowany do tego celu. Podczas jego podania nie ma potrzeby zdejmowania ubrania, wystarczy jedynie udeżyć autostrzykawką w górną część nogi. Błyskawiczne podanie adrenaliny podczas ataku anafilaksji może uratować życie. 

 

Gdy organizm bije na alarm  

Objawy wstrząsu anafilaktycznego występują bardzo szybko - zwykle w ciągu kilkunastu minut od kontaktu z alergenem. Najpierw pojawia się zwykle pokrzywka i obrzęk języka, a w dalszej kolejności duszności, nudności, wymioty, spadek ciśnienia krwi czy utrata przytomności. Nie zawsze rozwija się pełen zespół objawów zagrażających życiu.

Osoby, które doświadczyły już wstrząsu anafilaktycznego, nigdy nie powinny bagatelizować objawów, które mogą go sygnalizować. Na przykład w przypadku uczulenia na alergen pokarmowy, jakim mogą być ryby i owoce morza, są to:

 

  • Ze strony skóry: „pokrzywka” (swędzące, czerwone plamy lub bąble), łagodny obrzęk, duży obrzęk;
  • Ze strony oczu: łzawienie, zaczerwienienie, świąd;
  • Ze strony nosa: wodnista wydzielina, świąd, obrzęk;
  • Ze strony ust: świąd, obrzęk warg, obrzęk języka;
  • Ze strony gardła: uczucie ucisku, trudności w mówieniu, trudności we wdychaniu powietrza;
  • Ze strony płuc: duszność, zwiększona częstotliwość oddechów, kaszel, świszczący oddech;
  • Ze strony układu pokarmowego: nudności, ból brzucha, biegunka (zwykle później), powtarzające się wymioty;
  • Ze strony serca i układu krążenia słabe tętno, utrata przytomności;
  • Ze strony mózgu: lęk, pobudzenie lub utrata przytomności.

 

Zwłaszcza w przypadku dzieci warto zadbać o to, aby opracowaną przez lekarza instrukcję postępowania na wypadek wstrząsu anafilaktycznego (plan dziania) mieli zawsze przy sobie rodzice, opiekunowie oraz nauczyciele. Powinna ona zawierać opis działań i leków, które należy podać wykazującej objawy anafilaksji osobie, w tym przede wszystkim Automatycznych Wstrzykiwaczy z adrenaliną (epinefryną), a także leków przeciwhistaminowych II generacji.

 

Pierwsza pomoc w pigułce    

Wstrząs anafilaktyczny dotyka bezpośrednio chorego, jednak odpowiedzialność za szybką reakcję na niego spoczywa także na osobach z jego otoczenia. Dlatego tak istotną rolę odgrywa posiadanie wiedzy na temat pierwszej pomocy podczas ataku anafilaksji. Coraz częściej z pomocą przychodzą nam informacyjne serwisy internetowe, które krok po kroku wyjaśniają, jak zachować się na wypadek anafilaksji, np., w jakiej pozycji ułożyć chorego i jakie działania podjąć w pierwszej kolejności. Jeśli jesteś narażony na ryzyko anafilaksji znajdziesz przydatne materiały na naszej stronie www.anafilaksja.pl. Miejsce to jednak nie powstało tylko dla Ciebie. Powinna zostać do niego skierowana także Twoja rodzina, w przypadku dziecka – nauczyciele, a w przypadku pracownika – współpracownicy i pracodawca. Oprócz kompendium wiedzy na temat anafilaksji na stronie zostały zamieszczone przydatne materacy do pobrania: zaświadczenie od lekarza, czy słowniczek przydatnych zwrotów informujących o alergii, który warto mieć przy sobie podczas zagranicznych podróży.

 

 

* Dr n. med. Zygmunt Nowacki – specjalista chorób dzieci, alergolog, wykładowca Polskiego Towarzystwa Zwalczania Chorób Alergicznych. Autor wielu poradników dotyczących zasad diagnostyki i profilaktyki chorób alergicznych.

 

 



<< Powrót